Kombine araç, kanalı yüksek basınçlı suyla açan ve sökülen çamuru aynı anda vakumla tankına çeken kamyondur. Aynı şaside iki sistem taşır: pompa, makara ve nozuldan oluşan basınçlı su hattı ile vakum pompası, emiş hortumu ve atık tankı. Halk arasında kombine vidanjör diye de anılır.
Tıkalı bir ana hatta iki iş birden yapılır: tortu sökülür ve sökülen malzeme hattan alınır. Kombine araç bu iki işi tek seferde görür. Aşağıda aracın parçalarını ve bir hattın sahada hangi sırayla açıldığını anlatıyoruz. Yazıdaki rakamlar üretici kataloglarındaki sınıf bilgisidir, belirli bir araca ait değildir.
Aynı şasideki iki sistem
Kombine araçta birinci sistem yüksek basınçlı sudur. Pompa temiz suyu sıkıştırır, makaradaki hortum bu suyu borunun içine taşır, uçtaki nozul suyu arkaya doğru püskürtür. İkinci sistem vakumdur. Vakum pompası tankın havasını boşaltır, emiş hortumu bacadaki çamuru ve suyu tanka çeker. Sıradan vidanjör yalnızca çeker. Kuka denen araç yalnızca basınçlı su verir. Kombine ikisini aynı anda çalıştırır, bu yüzden sökülen tortu hatta kalmaz.
Parçalar ve görevleri
Araç uzaktan tek parça görünür ama altı ana parçadan oluşur. Her birinin işi ayrıdır.
| Parça | Görevi | Sınıf bilgisi |
|---|---|---|
| Yüksek basınç pompası | Temiz suyu basınçlandırır | Çoğunlukla 150 ile 200 bar arası, dakikada birkaç yüz litre debi |
| Hortum makarası | Basınçlı su hortumunu salar ve geri sarar | Çoğu araçta 80 ile 120 metre civarı hortum |
| Nozul (başlık) | Suyu arkaya püskürtür, hortumu boruda ilerletir | Tortunun cinsine göre değiştirilir |
| Vakum pompası | Tankta emiş gücü oluşturur | Araca göre değişir |
| Emiş hortumu ve bom | Çamuru bacadan tanka taşır | Büyük araçlarda bom hidrolik ve kumandalıdır |
| Tank | Temiz suyu ve atığı ayrı bölmelerde tutar | Büyük araçlarda genellikle 10 ile 16 metreküp, kısa şasili araçlarda birkaç metreküp |
Tank neden iki bölmeli
Tank genellikle iki bölmelidir: biri temiz su, diğeri atık içindir. Temiz su bölmesi pompayı besler, atık bölmesi vakumla çekilen çamuru tutar. Bazı araçlarda aradaki bölme hareketlidir. Pistonlu tank denen bu yapıda iki tarafın oranı işe göre ayarlanır. Çok su isteyen uzun hat yıkamasında temiz su tarafı büyütülür, çamuru bol bir terfi merkezi havuzunda atık tarafına yer açılır. Boşaltma arkadan yapılır. Kapak açılır, çoğu araçta tank damper gibi kaldırılır.
- 1Temiz su bölmesi
- 2Atık (çamur) bölmesi
- 3Basınç ve vakum pompaları
- 4Makara ve basınçlı su hortumu
- 5Döner kol ve emiş hortumu
- 6Hat içinde ilerleyen başlık (nozul)
Bom ve makara ne yapar
Bom, emiş hortumunu taşıyan ve üstte dönebilen hidrolik koldur. Operatör kumandayla hortumu bacanın ağzına getirir ve indirir. Ağır hortumu elle taşımak gerekmez; araç bacanın tam üstüne yanaşamadığında da erişim sağlanır. Makara aracın arkasında ya da yanındadır. Basınçlı su hortumu buradan salınır ve iş bitince geri sarılır. Hortumun boyu, aracın tek kurulumda bacadan ne kadar uzağa ulaşacağını belirler.
Bir hat adım adım nasıl açılır
- Araç bacanın başına yanaşır. Yol üstünde çalışılacaksa alan işaretlenir.
- Kapak açılır. Bacaya girilecekse önce gaz ölçümü yapılır.
- Tortuya uygun nozul hortuma takılır ve hortum borunun içine verilir.
- Pompa devreye girer. Arkaya püsküren su nozulu ileri iter; tortuyu, yağı ve kumu yerinden söker.
- Hortum geri sarılırken su, sökülen malzemeyi bacaya doğru süpürür.
- Bom emiş hortumunu bacaya indirir. Vakum, biriken çamuru ve suyu atık bölmesine çeker.
- Hat rahat akana kadar geçiş tekrarlanır. İstenirse kamera robotuyla borunun içi kaydedilir.
- Dolan tank, idarenin kabul ettiği döküm noktasında boşaltılır.
Kombinenin yapamadıkları
Kombine araç kırık, çökmüş ya da ters eğimli boruyu onarmaz. Böyle bir hattı açar ama tıkanıklık bir süre sonra tekrarlar; kalıcı çözüm boru tamiridir. Basınçlı su için temiz su gerekir. Uzun işte hidrant, tanker ya da şantiye suyu gibi bir ikmal noktası önceden planlanır. Dolan tank boşaltmaya gider; döküm noktası uzaksa günün bir kısmı yolda geçer. Araç kiralarken bu iki kalemi baştan konuşmak günlük verimi belirler.
Sık sorulanlar
Kombine araç ile kombine vidanjör aynı şey mi?
Evet, ikisi aynı aracı anlatır. Halk, vakumla çeken her kamyona vidanjör dediği için bu araca da kombine vidanjör adını verir. Fark şudur: sıradan vidanjör yalnızca çeker, kombine araç aynı anda basınçlı suyla hattı da açar.
Kombine araç hangi işlerde kullanılır?
Ana kanalizasyon ve yağmur suyu hatlarında, rögar ve logar temizliğinde, terfi merkezi ve arıtma tesisi havuzlarında, fabrika atık su kanallarında, yağ tutucuda, şantiye çamur çekiminde ve su baskını tahliyesinde kullanılır. İşe göre araç boyu ve başlık değişir.
Kombine araç kiralarken operatör de gelir mi?
Evet. Türkiye'de bu araçlar pratikte operatörüyle kiralanır, çünkü pompa, vakum ve bom kullanımı eğitim ister. Araçla birlikte şoför ve operatör, çoğu işte bir de yardımcı sahaya çıkar. Operatörsüz kiralama nadirdir ve uzun dönemli sözleşmeyle konuşulur.